Słynną sprawę "Dziesiątki z Hollywood", od której zaczęło się polowanie na czarownice w branży filmowej, można interpretować na dwa sposoby: jako ograniczenie wolności poglądów (jak widzą to prześladowani twórcy), czy też jako obronę Ameryki przed komunistyczną infiltracją (jak twierdzili członkowie komisji ds. działalności antyamerykańskiej i jej stronnicy).

Niezależnie jednak od wyjaśnienia przyczyn skutki pozostają te same: czy to w wyniku uzasadnionych podejrzeń, czy też wyssanych z palca pomówień nagle grono utalentowanych twórców - reżyserów, scenarzystów, rzadziej aktorów - otrzymało zakaz pracy w branży. Część opuściła Stany, inni przez dziesięć lat próbowali żyć z oszczędności, jeszcze inni działali pod pseudonimami bądź poprzez podstawione osoby - figurantów.

"Figurant" Martina Ritta jest filmem niezwykłym. Został nakręcony przez twórców, którzy w latach 50. musieli milczeć. Po upływie ćwierćwiecza opowiadają o swym losie - z przymrużeniem oka, które wszak nie łagodzi osobistych tragedii, ale je uwypukla. Ich historia przedstawia los człowieka, który zgodził się sygnować swoim nazwiskiem teksty prześladowanych autorów. Ponieważ nagle objawia się niezwykły talent, jastrzębie (czytaj: miernoty) z komisji McCarthy'ego rzucają się na niego, by go zadziobać. Jeśli zezna prawdę, zniszczy przyjaciół, jeśli będzie kłamać - pogrąży się sam...

Sprawa okazała się zbyt osobista, by z niej zakpić - zauważyli krytycy, dostrzegając jednak oryginalność podejścia do zagadnienia. Nikt nie negował aktorskiego sukcesu Woody Allena, który po raz pierwszy od dziesięciu lat zagrał główną rolę w filmie, nie będąc jego autorem.

Konrad J. Zarębski

---

---